چهارده آینه حق

مهجوریت نهج البلاغه

یکی از مسائل دردناک که هرگز نمی توان انکار نمود مسئله مهجوریت نهج البلاغه در میان امت اسلامی و حتی شیعیان آن حضرت است گر چه به برکت نظام اسلامی نهج البلاغه نیز همانند بسیاری از معارف مهجور الهی به تدریج از مهجوریت رهایی یافته. اما این واقعیت تلخ هرگز قابل انکار نیست که نهج البلاغه مهجور است

همان طور که امیرمومنان مظلوم بلکه مهجور بود برخی از بزرگان نکته آموز درباره مهجوریت نهج البلاغه این گونه نالیده اند(عجیب این است که نهج البلاغه در دیار خودش در میان شیعیان علی (ع) در حوزه های علمیه شیعه غریب و تنهاست هم چنان که خود علی (ع) غریب و تنهاست) بدیهی است که اگر محتویات کتابی و یا اندیشه ها و عواطف شخصی با دنیای روحی مردمی سازگار نباشد این کتاب و یا آن شخص عملا تنها و بیگانه می ماند هر چند نامشان با هزار تجلیل و تعظیم برده شود ما باید اعتراف کنیم که با نهج البلاغه بیگانه ایم دنیای روحی که برای خود ساخته ایم دنیای دیگری غیر از دنیای نهج البلاغه است .

شیوه انس و بهره مندی از نهج البلاغه

بدون تردید داشتن تعهد و احساس نیاز دردمندانه برای کار و برخورداری از اخلاص و نیت پاک انسان را وادار می کند که به دنبال پیدا کردن راههای هدایت و نجات باشد. در این راستا غنی ترین گنجینه الهی و آسمانی قرآن مجید است بعد از قرآن از معارف نهج البلاغه که مفسر و متمم قرآن بوده و به عنوان اخ القرآن شهرت گرفته بهترین استفاده ها را می توان برد. ممکن است روش های متعدد و گوناگونی برای بهره مندی از نهج البلاغه وجود داشته باشد که از میان آنها دو شیوه تاکنون مفید و کارساز بوده است.

1. روش فراگیری آزاد که انسان براساس عشق و علاقه خود کتاب نهج البلاغه را تهیه نموده و منظم از اول تا به آخر آن را مطالعه کند. البته این روش وقتی جواب خواهد داد که پیش زمینه هایی برای بهره گیری از نهج البلاغه فراهم شده باشد مثلا انسان با علومی نظیر ادبیات عرب و فلسفه و تاریخ اسلام تا اندازه ای آشنا باشد و در ضمن شرح هایی که تاکنون برای نهج البلاغه نگارش یافته است مثل شرح علامه شوشتری استفاده نماید تا بتواند نکات ظریف و نهفته معارف نهج البلاغه را به طور کامل درک کند (برای کسب اطلاعات بیشتر به کتاب آموزش نهج البلاغه از دکتر محمد مهدی جعفری مراجعه شود)

2. شیوه دوم که به طور یقین کارآمد و مفید خواهد بود آن است که انسان نهج البلاغه را به عنوان یک متن علمی تخصصی در محضر فردی که کارشناس نهج البلاغه در محورهای مختلف باشد به طور دقیق تحصیل کند. این روش در صورتی بهتر عمل خواهد شد که در مراکز علمی نظیر حوزه و دانشگاه نهج البلاغه به عنوان متن درسی دانش پژوهان قرار داده شود. به عنوان نمونه در اجازه نامه ای که فخرالمحققین برای سیدحیدر آملی داده چنین آمده است و سید حیدر آملی از جمله کتابهایی را که نزد فخرالمحققین فراگرفته است نهج البلاغه و شرح میثم بحرانی به نهج البلاغه بوده است. این مسئله دو نکته اساسی را می رساند یکی این که بزرگان از علمای شیعه در قدیم براساس اهمیت خاصی که به نهج البلاغه می داده اند آن را جزو متون درسی طلاب قرار داده بوده اند و دیگر این که بهترین روش بهره مندی از نهج البلاغه است که نزد متخصصین فن فرا گرفته شود.

جلوه ای از آثار انس با نهج البلاغه

از آنجا که نهج اللاغه نازله روح بلند امیرمومنان (ع) است و در حقیقت نموداری از کمالات وجودی و اوصاف الهی آن حضرت است که در کلام او تجلی کرده است لذا انس و حشر مداوم با نهج البلاغه گذشته از درک معارف الهی به انسان روحیه ایثار عدالت خواهی تقوا طلبی و جوان مردی و صدها صفت برجسته دیگر می بخشد.چنانچه از برخی از محققان برجسته معاصر نقل شده که گفته است: (ما معتقدیم اندیشه و نظر نهج البلاغه شهامت و مردانگی و عظمت روح به انسان می دهد زیرا این کتاب از روح بزرگ و نیرومندی صادر شده که با همه مشکلات و مصائب هم چون شیری پولادین اراده روبه رو گردیده است). آموزنده ترین از این سخنی است که شهید مطهری از استاد نهج البلاغه خود نقل کرده است او می گوید : بزرگ مردی که مرا اولین بار با نهج البلاغه آشنا ساخت میرزا علی آقای شیرازی اصفهانی بود او با نهج البلاغه می زیست روح او با این کتاب همدم بود جمله های این کناب ورد زبانش بود او وقتی به نهج البلاغه می پرداخت از همه چیز بریده می شود

این بود گذری بر ساحل پهناور نهج البلاغه امید است که بتوانیم در این آشفته بازار دنیا پرستان با انس و ارتباط و مطالعه مداوم و هدفمند آن بهره های وافر برده و با نورانیت آن به کمال و حقیقت رهنمون شویم و پرده غربت و مهجوریت از آن برداریم.

منبع : فصلنامه شمیم معرفت