چهارده آینه حق

یکی از مسائل بسیار مهم و سرنوشت‎سازی که جوانان باید بدانند و به آن عمل کنند، مسئلة حفظ حقوق و احترام و نیکی به پدر و مادر است که خداوند متعال در قرآن مجید، در آیات متعددی به رعایت این حق اشاره فرموده و در سوره‎های بقره، انعام، اسری و مریم، نیکی و احسان به آن دو را پس از اطاعت از خویش، لازم دانسته و چنین فرمود: وَ إِذْ أَخَذْنا مِیثاقَ بَنِی إِسْرائِیلَ لا تَعْبُدُونَ إِلاَّ اللَّهَ وَ بِالْوالِدَیْنِ إِحْساناً؛[۱] زمانی که از بنی اسرائیل پیمان گرفتیم که جز خداوند یگانه را پرستش نکنید و به پدر و مادر نیکی کنید … .
بزرگان در تبیین این حق مسلّم فرموده‎اند: ظاهر این آیات، با قطع نظر از تفاسیری که از اهل بیت در این جهت آمده، وجوب احسان و نیکی به والدین است و این که فرزندان شرعاً وظیفه دارند که از آن دو اطاعت نمایند و نسبت به برآوردن خواسته‎هایشان کوتاهی نکنند؛ جز فرمان به شرک و بت‎پرستی که در این صورت، پیروی از آن‎ها جایز نیست.
در آیاتی دیگر، نحوة برخورد با والدین، چنین تشریح شده است: هر گاه یکی از آن دو، یا هر دوی آن‎ها، نزد توبه سن پیری رسند، کم‎ترین اهانتی به آن‎ها روا مدار و بر آن‎ها فریاد مزن، و گفتار لطیف و سنجیده و بزرگوارانه به آن‎ها بگو و بال‎های تواضع خویش را از محبت و لطف، در برابر آنان فرود آر و بگو: پروردگارا، همان گونه که آن‎ها مرا در کوچکی تربیت کردند، مشمول رحمت خود قرار ده.[۲]
این روشن است که هرگز آیة مبارکه، نظر به دوران پیری آن‎ها ندارد؛ بلکه این حق در تمام عمر برای والدین مسلّم و محفوظ است و فرزندان نیز ملزم به رعایت این حقند؛ اما چون دوران پیری، دورانی است که توقّعات والدین زیادتر می‎شود، خداوند از فرزندان خواسته است که در این دوران، بیش‎تر رعایت حال آن‎ها را کرده و باعث رنجش خاطر آنان نشوند.
[۱] . سورة بقره، آیة ۸۳٫
[۲] . سورة‌ اسراء، آیة ۲۲ تا ۲۷٫

نویسنده : محمد جواد مروجی طبسی