چهارده آینه حق

قرآن چراغی است پرتوافكن كه ابداً خاموش نمی‌شود و تا دنیا برقرار است مردم از هدایت او منقطع نشده، از پرتو آن كسب نور خواهند كرد. همین ملاك در وجود نازنین پیامبر اكرم(ص) و اوصیای گرامی او نیز بنا به آیة مباركة: إنّا أرسلناك شاهداً ... و سراجاً منیراً. موجود است.

عبدالحسن تركی


اشاره:
قرآن كریم و امام معصوم دو چهره یك واقعیّت و دو ظهور یك حقیقت‌اند كه تفكیك و جدایی آنها از هم فرض صحیحی ندارد؛ نه قرآن بدون امام، قرآن حقیقی است و نه امام بدون قرآن، امام واقعی است. یعنی انسان كامل، قرآن ممثل است و قرآن كریم، انسان كامل مدوّن. امام، قرآن عینی است و قرآن، امام علمی. امام، قرآن ناطق است و قرآن، امام صامت. امام، صراط عینی است و قرآن، صراط علمی. به همین خاطر این دو از یك سلسله صفات مشترك برخوردار هستند.1

خدای سبحان، قرآن كریم را به عنوان رحمت معرفی می‌كند:
هُدیً و رحمة للعالمین.
همچنین ائمه اطهار(ع) نیز در زیارت جامعة كبیره به عنوان معدن رحمت و رحمت پیوسته و متّصل ـ الرحمة الموصوله ـ معرفی شده‌اند. مجموع این تعبیرها، شاهدی بر یگانگی رسول اكرم(ص)، ائمه اطهار(ع) و قرآن كریم در عوالم برتر از عالم ماده است، همان‌گونه كه در قیامت نیز به یك حقیقت برمی‌گردند. هر گونه تكثّر ظاهری و مادّی، مختصّ به عالم دنیاست.

اینكه در حدیث ثقلین از قرآن كریم و عترت به عنوان دو ثقل یاد شده، ناظر به این دنیاست، و گرنه در آن عوالم یك ثقل بیشتر نیست.2 یگانگی یاد شده قرآن و عترت در عرصه‌ها و اوصاف گوناگونی بروز و ظهور كرده است. سرّ این هماهنگی و یگانگی آن است كه هر یك از این دو مشعل فروزان ـ یعنی قرآن ناطق و قرآن صامت ـ مامور به هدایت می‌باشند و هماهنگی میان آنها بدین معناست كه تمام مردم تا دامنة قیامت، در علم و عمل نیازمند رهنمود قرآن و رهبری عترت هستند.

القرآن و الحجّه یا مشركات قرآن و حجّت زمان(عج) نام كتابی است كه به قلم یكی از ارادتمندان به ساحت امام عصر(ع)، یعنی مرحوم آیت‌الله حاج شیخ رضا توحیدی(ره)، در باب قرابت‌ها، شباهت‌ها و فصول مشترك قرآن و امام زمان(ع) به نگارش درآمده است. اصل این كتاب بنا به آنچه حجت‌الاسلام علی اكبر مهدی‌پور در معرفی مؤلّف و كتاب آورده‌اند، در دوازده دفتر تنظیم و تدوین شده كه تنها این بخش ـ مشتركات ـ به چاپ رسیده است.

مؤلّف این كتاب، مرحوم آیت الله توحیدی، از عالمان معاصر تبریز و دارای صفات جمیله و اخلاق حمیده و به عشق به امام عصر(ع) موصوف بوده‌اند. معظّم‌ٌ له از دانش‌آموختگان حوزة حیات بخش نجف بوده، سالیانی در جوار آستان آسمانی امیرمؤمنان(ع) به تهذیب و تحصیل اشتغال داشته و مفتخر به كسب اجازه از تنی چند از آیات عظام و مراجع تقلید آن سامان گردیده است.

این كتاب، چنانچه از نام آن پیداست به بررسی فصول مشترك میان ثقلین (قرآن و عترت) می‌پردازد و به ده‌ها شباهت و قرابت میان این دو گوهر گران‌بها اشاره می‌كند.

مؤلّف محور و مدار بحث را خطبة 186 نهج‌البلاغه قرار داده است. حضرت امیر(ع) در این خطبه، پس از بیان بعثت در فرازهای واپسین خطبه به ویژگی‌های قرآن می‌پردازد و در آن، نزدیك به پنجاه صفت برای این كتاب آسمانی برمی‌شمارد. مؤلّف ضمن ترجمه و توضیح مفردات این خطبه آن صفات و امتیازات را در عموم معصومین ـ خاصّه در امام عصر(ع) ـ به عنوان «ثقلِ اصغر» باز می‌جوید و به انطباق آنها با امامان معصوم می‌پردازد و می‌نویسد:
هر چه در قرآن باشد، به نحو اتمّ در معصوم وجود دارد و حجّت و قرآن از هم جدایی ندارند.

ایشان دربارة این انطباق و اشتراك آورده‌اند:
مولی الموالی ـ حضرت امیرالمؤمنین(ع) ـ در نهج‌البلاغه خود در موارد عدیده‌ای راجع به اوصاف كتاب‌الله العزیز و مقام و موقعیّت و خصوصیات قرآن مجید، بیانات ارزنده‌ای فرموده كه همه در خور ستایش است. حقیر ناچیز یكی از آنها را كه بسیار جامع و جالب بوده و حاوی چهل و دو منقبت و فضیلت ‌‍[دربارة آن كتاب شریف] است، تبرّكاً ذكر كرده، انطباق هر یك را، با وجود مقدّس امام زمان(ع) بیان می‌كنم.3

مولّف در ذیل هر فصل، احادیث فراوانی را در تأیید و تسدید گفتار خود آورده كه ما در مقام گزینش و گزارش، تنها عصاره‌ای از مطالب ایشان را جهت آشنایی خوانندگان محترم موعود آورده، و علاقمندان به این مباحث و معارف را به اصل كتاب ارجاع می‌دهیم. این كتاب در 280 صفحه توسط انتشارات سیمای آفتاب و با مقدّمه كوتاه استاد علی اكبر مهدی‌پور در پاییز 1382 به چاپ رسیده است.

1. قرآن نوری كه چراغ‌هایش خاموش نشود
نور قرآن مجید دائمی و خاموش ناشدنی است و مردم پیوسته به واسطة  تابش و درخشش آن از تاریكی های جهل و ظلمت‌های جاهلیّت رهایی یافته، به شاه‌راه سعادت و هدایت در دنیا و آخرت می‌رسند. وجود مبارك ائمّه اطهار(ع) نیز نور هستند. خداوند هزاران سال قبل از خلقت مخلوقات، انوار مقدّسة ایشان را خلق كرده، همة عالم از انوار آن بزرگان منشعب شده‌اند. این انوار مقدّس اصل و ریشة همة موجودات بوده و تابش انوار منظومه‌های شمسی و سایر كواكب، انجم و كهكشان‌ها از نور مقدّس این بزرگواران سرچشمه گرفته است؛ خاصّه نور مقدّس امام زمان(ع) كه همواره در قلوب مؤمنین اشراق دارد. وجود نازنین مهدی آل محمّد و اجداد طاهرینش(ع) منشأ و مبدأ همة انوار، پرتوافكن به هستی، و مانند قرآن غیر قابل زوال و تغییر می‌باشند.

2. چراغی كه فروزندگی‌اش ننشیند
آری قرآن چراغی است پرتوافكن كه ابداً خاموش نمی‌شود و تا دنیا برقرار است مردم از هدایت او منقطع نشده، از پرتو آن كسب نور خواهند كرد. همین ملاك در وجود نازنین پیامبر اكرم(ص) و اوصیای گرامی او نیز بنا به آیة مباركة:
إنّا أرسلناك شاهداً ... و سراجاً منیراً.
موجود است. حضرت بقیّة‌الله(ع) نیز جامع و حائز تمامی فضائل، مناقب و كمالات آن بوده، و انوار مقدّس آن حضرت(ع) تا پایان دنیا خاموش نخواهد شد. «والله متّم نوره و لو كره الكافرون».

3. راهی كه رونده‌اش را گمراه نكند
قرآن جاده‌ای است مستقیم، روشن و عاری از هر گونه اعوجاج كه رهروانش را به سوی حق و حقیقت هدایت می‌نماید. خط و مشی پیامبر گرامی و اهل بیت او(ع) نیز بر طبق صریح آیات و اخبار، راهی مستقیم و بدون انحراف است كه گم‌شدگان و حیرت‌زدگان را از مهالك گمراهی و اعوجاج رهایی می‌بخشد و امروزه، در زمان غیبت كبری، آن راه و صراط مستقیم بر ذات مقدّس امام زمان(ع) منطبق می‌باشد.

4. روشنی درخشانی كه تابندگی‌اش به تاریكی نگراید
بر قرآن مجید، ظلمت و تاریكی عارض نمی‌شود و شائبة ظلمت باطل نمی‌تواند آن را زیر پوشش باطل خود قرار دهد، همچنین انوار مقدس پیامبر و امیرمؤمنان و فرزندانش(ع) تا روز قیامت، حتی در روز رستاخیز و عرصه‌های محشر در غایت تشعشع و نورانیّت بوده، پیوسته با تابش خود سیمای شیعیان و مؤمنان را منوّر خواهد نمود.

5. جدا كنندة حق از باطل كه دلیلش تباه نشود
قرآن مجید فارق و جدا كننده حق از باطل است و برهان و حجّیت آن همواره زنده و گویاست:
إنّه لقولٌ فصلٌ و ما هو بالهزل.
وجود مقدس حضرت مهدی و اجداد طاهرینش(ع) كه وارث علوم انبیا و برگرفته از وحی الهی است نیز ممیّز و فاروق حق از باطل می‌باشند زیرا آنان خود حق و محور و مدار آن هستند.

6. بنایی كه اساس آن ویران نگردد
بنیان كتاب عزیز آسمانی، انهدام‌ناپذیر است و از جمیع جهات شكست، محفوظ و ایمن می‌باشد. وجود مسعود ناموس دهر و ولیّ‌عصر و اجداد طاهرینش(ع) كه عِدل و هم‌سنگ قرآن و نیمة دیگر حبلین و ثقلین می‌باشند نیز از باطل و ضلال و انحراف به دور بوده، نه خود منحرف شده و نه دیگران را به انحراف و گمراهی كشیده‌اند.
از طرف دیگر چون قرآن كریم به زمان خاصّ و ملّت مخصوصی نازل نشده بلكه بر تمامی بشر فرود آمده، این بزرگواران نیز به زمان خاصّی اختصاص نداشته بلكه تا روز قیامت، دوشادوش یكدیگر بر حوض كوثر وارد می‌شوند.

7. بوستان‌‌های عدل و دریاهای قسط و داد
«ریاض»، جمع روضه به معنای زمین سربلند و شاداب است، و «عذران» جمیع غدیر، بركة آب را گویند كه بر اثر سیل در جای گودی جمع شده باشند. [همان‌طور كه قرآن دریای داد و قلزم قسط است] با تشریف‌فرمایی حضرت حجّت نیز عدل و داد عالم را فرا گرفته و با قیام قائم(ع) آن‌چنان دریای داد او به فیضان آمده و تموّج پیدا می‌‌كند كه موج‌های كوه‌پیكر آن تمامی دنیا را پوشش می‌دهد و در اینجاست كه دنیا را روح تازه بهشتی و همة خلایق در اَمن و امان به سر می‌برند.

8. سنگ‌های بنای اسلام و شالودة آن
«اثافیّ»، جمع اُثفیّه است و آن عبارت از سنگ‌هایی است كه دیگ را بر روی آن می‌نهند. در اصول كافی از امام صادق(ع) نقل شده است كه:
سنگ‌ بنای اسلام سه چیز است: نماز، زكات و ولایت.
و در بعضی از روایات وارد شده كه
اگر كسی عبادات انس و جنّ را به جا آورد امّا محبّت و ولایت امام در قلب او نباشد، آن عبادات به او فایده‌ای نخواهد بخشید.
پس همان‌گونه كه قرآن بنیان و اساس اسلام است، همچنین معرفت و ولایت حضرت بقیة‌الله(ع) سنگ بنای اساس اسلام است كه بدون آن هیچ عملی مقبول نبوده و ثواب و آثاری بر آن مترتّب نخواهد شد.

9. سرچشمه‌هایی كه وارد شدگان از آن نكاهند
این كتاب عزیز سرچشمه‌ای است كه وارد شدگان آن را ناقص نمی‌نماید و مانند چشمه‌های عادی و مادّی با بهره‌برداری بیش از حدّ كاسته نمی‌شود. علوم و فضائل و مناقب وجود نازنین ولی‌عصر و ائمّه اطهار(ع) نیز تمام شدنی نیست. چون آن بزرگواران وارث علوم همة پیامبران، خصوصاً خاتم انبیا بوده ـ بلكه شریك علم آن حضرت می‌باشند ـ لذا علوم آنان نقصان‌پذیر نبوده و با استفاده و بهره‌برداری هر چه بیشتر به پایان نمی‌رسد.

10. منزل‌گاه‌هایی كه مسافرانش هرگز گمراه نشوند
قرآن مجید دربردارندة منزل‌ها و گذرگاه‌هایی برای راهیان راه خدا است، كه مسافرین آن هیچ وقت راه را گم نمی‌كنند. لذا هر كه در این راه سیر كند بدون شبهه به شاه‌راه هدایت و سعادت می‌رسد. حضرت حجّت و اجداد طاهرینش(ع) نیز چنین‌اند همان‌طور كه در زیارت جامعة كبیره وارد شده است:
أنتم الصّراط الأقوم و السّبیل الأعظم، من أتاكم نجی و من لم یأتكم هلك.4
یعنی شما راه راست خدایید، هر كس نزد شما آمد، نجات یافت و هر كه نیامد هلاك شد.

11.  پشته‌هایی كه قصدكنندگان از آن در نگذرند
زیرا آن پشته‌ها دارای مرغزارهای خرّم و بوستان معارف و دریای دانش هستند كه روی آورندگان از آن نگذرند و آن را فرو نگذارند. وجود مقدّس ائمّة هدی  ـ خصوصاً حضرت بقیة‌الله(ع) ـ نیز اعلام و نشانه‌های هدایت هستند كه قاصدین و سایرین از آنها تجاوز نكرده و نابود نمی‌شوند؛ چنانچه در قرآن آمده:
و علاماتٍ و بالنجم هم یهتدون.
در تفسیر از امام صادق(ع) آمده:
نجم، رسول خدا(ص) و علامات، ما هستیم.

12. سیراب كنندة تشنگی دانشمندانآری، خدای تعالی قرآن شریف را سیراب كننده و كاهش دهندة حرارت عطش علما قرار داده است. و وَجه شَبه آن شدّت اشتیاق نفوس علما و كثرت حرص آنان به معارف حقّه الهیّه قرآن است. چنانچه آب زلال و خنك، عطش تشنگان را برطرف می‌نماید این كتاب عزیز نیز تشنگان معارف و حقایق بی انتهای آن را سیراب می‌نماید. همچنین وجود مقدّس حضرات ائمّه هدی(ع) ـ حیّاً و میّتاً ـ جلوگاه نور هدایت و تسكین دهندة پویندگان و شیفتگان دانش می‌باشند. پس همان‌طور كه قرآن شریف ساكن كنندة عطش علماست، علوم فراوانی كه از امامان(ع) صدور یافته نیز اثبات می‌نماید كه این مزایا و خصوصیات در آن بزرگواران نیز وجود دارد.

13. بهار خرّم دل‌های فقیهان
قرآن، بهار قلوب فقیهان است زیرا به واسطة تدبیر، دقت و غور در بطون آن و استنباط احكام و كشف حقایق و معنویات آن شرح صدری حاصل شده و شادی رخ می‌نماید كه تمامی لذّت‌های مادّی در برابر آن ارزشی ندارد و هر چه بیشتر تلاوت شود، علاوه بر اینكه بر ایمان آنان می‌افزاید، اشتیاق و عطش آنان را نیز زیاد خواهد كرد و این خود یكی از اعجازهای قرآن كریم است. همچنین وجود مقدّس حضرت مهدی و اجداد طاهرینش(ع) كه عدل و شریك قرآن هستند نیز این گونه می‌باشند طبیعی است كه درك حضور اقدس و استماع كلمات دُرَربار ایشان برای فقیهان همچون نسیم حیات‌بخش بهاری، موجب انشراح صدر و صیقل و صفای دل‌ها خواهد شد. و نور مقدّس امام زمان(ع) در قلوب همة مؤمنین پرتوافكن شده، روسیاهی‌ها و گرفتاری‌ها را می‌زداید.

14. ریسمانی با دستگیره‌های محكم
قرآن مجید ریسمانی است كه دستگیره‌های آن ناگسستنی است. هر كه به آن چنگ زند نجات یابد و رستگاری‌اش محققّ است. شیخ بزرگوار طبرسی در معنای «حَبل» اقوالی را آورده: یكی آنكه حبل، قرآن است و دوم آنكه اسلام می‌باشد و سوم آنكه
اهل بیت(ع) هستند. و روایت «ابان بن تغلب» از امام صادق(ع) [مؤیّد این موضوع است] كه فرمود:
منظور از حبل‌الله در آیة «واعتصموا بحبل‌الله جمیعاً و لا تفّرقوا» ما هستیم.
بنابراین همة امامان یكی پس از دیگری «حبل‌الله  المتین» هستند.

15. پناه‌گاهی كه دژ و باروی آن بلند و استوار است
قرآن كریم ملجأ و پناه‌گاهی بسیار بلند، و قلعه و حصاری مستحكم است كه بلندا و استحكام آن مانع از این است كه به پناهندة آن مكروه یا ناراحتی برسد. وجود مقدّس ائمّه اطهار(ع) نیز در هر زمان و هر مكان ـ در حیات و ممات ـ ،
مرجع و ملجأ همة مردم بوده؛ خاصّه وجود نازنین حضرت مهدی(ع) كه مأوی و پناه‌گاه هر بی‌پناهی بوده و منتقم واقعی مستضعفان است.

16. هدایتگری كه پیروش رستگار است
قرآن كریم هدایت كننده و راهنمای كسانی است كه از رهنمودهای آن تبعیّت كرده و به دستورات عالیه‌اش اقتدا و عمل نماید.
امامان ـ خاصّه حضرت بقیّة‌الله(ع) نیز كه وارث انبیا و اوصیا هستند، واجد تمام خصایص و امتیازات از حیث هدایت، ارشاد و تدبیر امور و حفظ نظام همه خلایق بوده و كلّ جهان هستی با تمام موجوداتش در تحت ولایت كبرای آن بزرگواران هدایت می‌شود.

17. رخش سبك سیری برای آنكه با آن بتازد
قرآن مجید مركب سریع‌السیری است برای كسانی كه به محتوای عالیه آن عمل كنند و آنها را هر چه زودتر و سالم‌تر به منزل و مقصدشان می‌رساند و البته منزل و مقصد حامل و عامل به قرآن، جز حظایر قدس و محافل انس نخواهد بود.
حضرت بقیّة‌الله(ع) و نیاكانش نیز كشتی نجاتند؛ هر كس به آن سوار شود، یعنی به آنها معتقد و به رشتة رحمت‌شان متمسّك شود از طوفان‌های سهمگین كفر و شرك، و ضلالت و گمراهی، نجات یافته و از گرداب‌های جهالت و نادانی به ساحل سعادت، دانش و بینش می‌رسد.

ماهنامه موعود شماره 80

پی‌نوشت‌ها:
1. جوادی آملی، عبدالله، ادب فنای مقرّبان، ج 2، ص 193، نشر اسراء.
2. همان، ج 1 ص 174.
3. توحیدی، القرآن و الحجّه، ص 77،  انتشارات سیمای آفتاب.
4. محدث قمی، مفاتیح‌الجنان، زیارت جامعة‌كبیره، ص 905، انتشارات فیض كاشانی.