درس عبرت از انسانهاى مسخ شده در كلام امام محمد باقر(ع)
درس عبرت از انسانهاى مسخ شده در كلام امام محمد باقر(ع)
همان طور كه مىدانیم روحیه سركشى و نافرمانى از دستورهاى الهى و علاقه شدید به مال دنیا از ویژگیهاى یهود بوده، آیاتى از قرآن بدانها اشاره كرده است، ماهیگیرى در شنبه یكى از مظاهر این علاقه است خداوند به یهود فرمان داده بود روز شنبه را تعطیل كنند، اما گروهى از آنها كه كنار دریا مىزیستند و مشمول حكم الهى بودند، دلشان نمىآمد آن روز از ماهیهاى فراوان و چشمگیر بگذرند.
اتفاقا روزهاى شنبه ماهیهاى بیشترى مىآمد. آنها با ترفند و حیلهگرى روز شنبه نیز ماهیگیرى مىكردند تا آنكه عذاب خدا آنها را فرا گرفت. در همین زمینه در قرآن چنین مىخوانیم: «فَقُلْنَا لَهُمْ كُونُواْ قِرَدَةً خَاسِئِینَ» (سوره مباركه بقره، آیه شریفه 65) قطعا حال كسانى (یهودیانى) به آنها گفتیم: همچون بوزینگان طرد شده در آیید و آنها چنین شدند.
در آیه بعد از آن مىفرماید: «فَجَعَلْنَاهَا نَكَالًا لِّمَا بَیْنَ یَدَیْهَا وَمَا خَلْفَهَا وَمَوْعِظَةً لِّلْمُتَّقِینَ» ما این جریان را مجازات و درس عبرتى براى پیش روى آن واقعه (ما بین یدیها) و پشت آن (ما خلفها) قرار دادیم. امام محمد باقر(ع) در توضیح «مابین یدیها» و «ماخلفها» مىفرماید: مقصود از «ما بین یدیها»، نسل آن زمان و مراد از «ماخلفها» ما مسلمانان هستیم؛ یعنى این درس عبرت مخصوص بنىاسرائیل نبود و همه انسانها را شامل مىشود. در مرحله عمل روشن مىشود هر فرد چه كاره است و تنها ادعاى ایمان كافى نیست.
آیا مىتوان باور كرد: كسى ایمان به خدا داشته باشد اما با دشمنان خدا دست دوستى دهد و آنها را محرم اسرار خویش سازد؟ در قرآن مىخوانیم: آیا گمان كردهاید به خود واگذار مىشوید و خداوند كسانى را كه جهاد كرده و غیر از خدا و فرستاده او و مؤمنان محرم اسرارى نگرفتهاند، معلوم نمىدارد؟ و خداوند بدانچه انجام مىدهید آگاه است.
امام محمد باقر(ع) درباره آیه فوق فرمود: جز خدا محرم اسرارى نگیرید كه در این صورت مؤمن نخواهید بود. همانا هر سبب و نسب (قرابت) و محرم اسرار گرفتن و بدعت و شبههاى بریده خواهد شد مگر آن چیزى كه قرآن آن را اثبات كرده است. آیا شما گمان مىكنید بىآزمایش رها میشوید؟ خدا تا به امروز فاش نكرده مقام شما را كه كدامینتان به سعى و تلاش مؤمن هست.
در قرآن مىخوانیم: او خدایى است كه خورشید را مایه روشنایى و ماه را نوربخش قرار داد؛ «هُوَ الَّذِی جَعَلَ الشَّمْسَ ضِیَاء وَالْقَمَرَ نُورًا» (سوره مباركه یونس، آیه شریفه 5) امام محمد باقر(ع) درباره این آیه چنین مىفرماید: خداوند زمین را به نور محمد(ص) روشن ساخت، همانگونه كه با نور خورشید آن را روشن گرداند. به همین جهت، محمد(ص) را به خورشید و وصىاش على(ع) را به ماه تشبیه كرده است.
رویدادهای مهم دوران امام محمد باقر(ع)
رویدادهای مهمی در دوران امام محمد باقر(ع) رخ داده است كه از آن جمله میتوان به حضور امام محمد باقر(ع) در واقعه كربلا، در سن چهار سالگی، به همراه پدرش، امام زین العابدین(ع) در محرم سال 61 هجری، شهادت امام زینالعابدین(ع) ، پدر ارجمند امام محمد باقر(ع) ، در سال 95 هجری، مباحثات و احتجاجات امام محمد باقر(ع) با بزرگان مذاهب و ادیان، درباره اثبات حقانیت اهل بیت(ع) و ضرب سكه اسلامی، برای پول رایج خلافت اسلامی، و اسقاط سكه رومی توسط عبدالملكبن مروان، در سال 76 هجری، با مشورت و یاری امام محمد باقر(ع) اشاره كرد.
احضار امام محمد باقر(ع) و فرزندش، امام جعفر صادق(ع) به شام از سوی هشامبن عبدالملك، تأسیس پایههای اصلی حوزه علوم اهل بیت(ع) در مدینه، و تربیت شاگردان مبرز توسط امام محمد باقر(ع)، مسمومیت و شهادت امام محمد باقر(ع) ، در سال 114 هجری، به دست ابراهیمبن ولیدبن عبدالملك، والی مدینه، به دستور خلیفه وقت، هشام بن عبدالملك و به خاك سپاری بدن مطهر امام محمد باقر(ع) در قبرستان بقیع، در مدینه، در كنار قبر پدرش، امام زینالعابدین(ع) و عمویش، امام حسن مجتبی(ع) ، توسط امام جعفر صادق(ع) و سایر بازماندگان از دیگر مسائل مهم این دوران است.
مهدویت در نگاه امام محمد باقر(ع)
بیشترین روایات و اخباری كه در زمینه معارف دینی و اسلامی به ما رسیده است، از جانب امام محمد باقر و امام جعفر صادق علیهما السلام بوده است؛ زیرا در دوره آن امامان بزرگ فرصتی مناسب فراهم شد تا آنان بتوانند ظرائف و نكات دقیق دینی را برای هدایت بشریت ارائه كنند. از جمله اموری كه در سخنان و گفتار امام محمد باقر(ع) به طور كامل مورد تبیین قرار گرفته است، مسئله مهدویت است.
بیشك نمیتوان حكومت مهدوی را محدود در یك گوشه خاص جهان كرد و حضرت مهدی(عج) را به یك نژاد خاص مربوط كرد، بلكه آن حضرت(عج) متعلق به تمام عالم است و دولت و حكومت وی بر تمام جهان خواهد بود. چنانچه قرآن كریم سیطره آن حضرت(عج) را بر تمامی زمین میداند و میفرماید: «أَنَّ الْأَرْضَ یَرِثُهَا عِبَادِیَ الصَّالِحُونَ» (سوره مباركه انبیاء، آیه شریفه 10)؛ یعنی زمین را بندگان شایسته به ارث خواهند برد كه امام محمد باقر(ع) در ذیل این آیه میفرمایند: این افراد (صالحون) همان یاران مهدی(عج) در آخرالزمان خواهند بود. و در جای دیگر فرمودند: گویا یاران حضرت مهدی را میبینم كه بر خاور و باختر گیتی مسلط شدهاند و هیچ چیز در عالم نیست مگر آنكه از آنان فرمان میبرد.
عدم برنامهریزی صحیح، ویژهخواری، تبعیض و... از اموراتی هستند كه زندگی رفاهی و معیشتی دنیا را فلج میكند و راه یك زندگی متعادل و سعادتمندانه را برای تك تك افراد از میان بر میدارد. به طور حتم اگر منابع و ثروتهای خدادادی با یك برنامهریزی صحیح و همچنین مدیریتی متعهد و كارآمد در كلیه جوامع تقسیم شود، شاهد اقتصادی با بركت و با بازدهی كلان خواهیم بود و این رویه در حكومت حضرت مهدی(عج) به طور كامل محقق خواهد شد.
در آن دولت كریمه، هر نیازمندی به آمال و حوائج خود خواهد رسید و آن حضرت(عج) چنان بذل و بخشش به افراد جامعه میكند كه حتی پیامبران گذشته چنین كاری را نكردهاند و كار به جایی میرسد كه دیگر كسی یافت نمیشود كه بتوان به او كمك كرد و همه مردم به تمكن مادی و اقتصادی سرشاری دست خواهند یافت.
امام محمد باقر(ع) در اینباره چنین فرمودند: حضرت مهدی در سال دو بار به مردم مال میبخشد و در ماه دو بار امور معیشت به آنها میدهند. تا نیازمندی به زكات باقی نماند. صاحبان زكات، زكات خود را نزد فقرا میآورند ولی آنها نمیپذیرند. پس آنها زكات خویش را در كیسههایی قرار می دهند و در اطراف خانهها بگردند تا محتاجی پیدا كنند، ولی مردم بیرون میآیند و میگویند: ما احتیاج به پول شما نداریم. سپس آن حضرت(عج) چنان دست به بخشش اموال میزند، به طوری كه تا آن روز كسی این چنین بخشش اموال نكرده باشد.
آن حضرت در جایی دیگر در مورد بهبود وضع معیشتی اجتماع و مردم چنین میفرمایند: همه اموال جهان در نزد مهدی(عج) گرد میآید آنچه در دل زمین است و آنچه بر روی زمین است آنگاه مهدی(عج) به مردم میفرماید: بیایید و این اموال را بگیرید اینها همان چیزهایی است كه برای به دست آوردن آنها قطع رحم كردید و خویشان خود را رنجانیدید، خونهای به ناحق ریختید و مرتكب گناهانی شدید.
یكی از آرمانهای عظیم انبیای الهی گسترش علم و معرفت در میان مردم بوده است، عقلانیتی كه در پرتو آن بتوان به سعادت و پیشرفت كاملی دست یافت. چنانچه حضرت امیرالمؤمنین(ع) میفرمایند: خداوند به سوی مردم پیامبران را فرستاد تا فطرت آنان را بیدار كنند و نعمتهای فراموش شده را به آنها تذكر دهد و با آنان اتمام حجت كند و نیروهای پنهانی و عقول آنان را باور كند.
از برنامههای اصلی حضرت مهدی(عج) نهادینه كردن فرهنگ تعلیم و تربیت دینی و اسلامی و عقلمحوری در میان مردم هستند و ظرفیت علمی و معرفتی آنان را به حد كمال خواهند رسانید. این مطلب را در حدیثی از امام محمد باقر(ع) چنین میخوانیم: قائم ما به هنگام قیام نیروهای عقلانی مردم را تمركز میدهد و منت الهی خویش را بر سر مردم خواهد گذاشت و خردها و دریافتهای عقلی را به كمال میرساند و دانش آنان را گسترش میدهد.
در حكومت عدل جهانی دیگر ضعف و خلأ فكری و معرفتی وجود ندارد و ریز و درشت اجتماع از منابع سرشار علمی و عقیدتی سیراب میشوند و حتی زنان خانهدار نیز از آن بیبهره نمیمانند. امام محمد باقر(ع) در اینباره فرمودند: در زمان حكومت مهدی(عج) به همه مردم حكمت و علم میآموزند تا جائی كه زنان در خانهها با كتاب خدا و سنت پیامبر(ص) قضاو ت میكنند. قرآن كریم حضرت مهدی(عج) را به آب گوارایی تشبیه میكند و میفرماید: «قُلْ أَرَأَیْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ مَاؤُكُمْ غَوْرًا فَمَن یَأْتِیكُم بِمَاء مَّعِینٍ» (سوره مباركه الملك، آیه شریفه 30)؛ یعنی اگر آب حیات شما در زمین فرو رود چه كسی آن آب روان را برای شما خواهد آورد.
امام محمد باقر(ع) در حدیثی زیبا این آب گوارا را به وجود مقدس حضرت مهدی(عج) و گسترش علم و معرفت و كمال در میان بندگان خدا تأویل میكنند و همچنین میفرمایند: این آیه درباره امام قائم نازل شده است؛ یعنی كیست كه امام شما را آشكار كند كه شما را از آسمان و زمین آگاه سازد و از حلال و حرام و آمین خدا مطلع كند.*
*منابع: پایگاه اطلاعرسانی حوزه، مركز مجازی مهدویت، پایگاه اطلاعرسانی گوناگون، پارس قرآن.
خبرگزاری ایكنا